ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਈ ਦੂਜ ਇਸ ਸਾਲ ਬੁੱਧਵਾਰ, 11 ਨਵੰਬਰ 2026 ਨੂੰ (bhai dooj 2026) ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ‘ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਭਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਭਾਉ ਬੀਜ ਅਤੇ ਭਾਤਰਾ ਦਵਿਤੀਆ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਦੂਜ ਦਾ ਸਬੰਧ ਯਮਰਾਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਹੈ।
ਭਾਈ ਦੂਜ 2026 ‘ਤੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ
ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਾਲ ਭਾਈ ਦੂਜ ਦੀ ਤਿਥੀ 10 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ 2 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ 11 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ 3:53 ਵਜੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਭਾਈ ਦੂਜ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਭਰਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਦੁਪਹਿਰ 1:10 ਵਜੇ ਤੋਂ 3:20 ਵਜੇ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ਆਰਤੀ ਕਰਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਮਰਾਜ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾ
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਦੂਜ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਯਮਰਾਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਿਨ ਯਮਰਾਜ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਸਨ। ਯਮੁਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾ ਕੇ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਇਸੇ ਮਾਨਤਾ ਕਾਰਨ ਭਾਈ ਦੂਜ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਇਸ ਦਿਨ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਭਾਈ ਦੂਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਰ ਕਰੀਏ ਥਾਲੀ?
ਭਾਈ ਦੂਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪੂਜਾ ਥਾਲੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹਲਦੀ, ਕੁਮਕੁਮ ਜਾਂ ਰੋਲੀ, ਅਕਸ਼ਤ (ਸਾਬਤ ਚੌਲ), ਦੀਵਾ, ਮਿਠਾਈਆਂ, ਕਲਾਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁੱਕਾ ਨਾਰੀਅਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਥਾਲੀ ਨੂੰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਈ ਦੂਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਰੱਖੋ ਧਿਆਨ
ਭਾਈ ਦੂਜ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠ ਕੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਤੇਲ ਜਾਂ ਉਬਟਨ ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ।
- ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਦੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਪੰਚੋਪਚਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
- ਪੂਜਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਥਾਲੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਭੇਟ ਕਰੋ।
- ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੀ ਛੋਟੀ ਚੌਂਕੀ ‘ਤੇ ਬਿਠਾਓ। ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਰੁਮਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- ਹਲਦੀ, ਕੁਮਕੁਮ ਅਤੇ ਸਾਬਤ ਚੌਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾਓ।
- ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਰਾ ਦੀ ਗੁੱਟ ‘ਤੇ ਕਲਾਵਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਆਰਤੀ ਕਰੋ।
- ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਠਾਈ ਖੁਆਓ। ਭਰਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਿਨ ਭੈਣ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਭਰਾ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਹੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਵੀ ਹੈ ਪਰੰਪਰਾ
ਭਾਈ ਦੂਜ ਮੌਕੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਰਾ ਇੱਕੋ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾਣਾ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਭੈਣ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਭਰਾ ਨੂੰ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਦੂਜ ਸਿਰਫ਼ ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਆਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਹੈ।